Phun Thuốc Gián Nhà Máy Theo Tiêu Chuẩn HACCP, ISO Có Gì Khác Biệt?

Không ít doanh nghiệp cho rằng chỉ cần phun thuốc gián nhà máy định kỳ là đã đáp ứng yêu cầu của HACCP hoặc ISO. Tuy nhiên, trên thực tế, các tiêu chuẩn này không đánh giá doanh nghiệp dựa trên số lần phun thuốc hay lượng hóa chất sử dụng, mà đánh giá toàn bộ hệ thống kiểm soát gián và các chương trình quản lý côn trùng gây hại.

Vậy phun thuốc gián nhà máy theo tiêu chuẩn HACCP, ISO có gì khác biệt so với việc phun thuốc thông thường? Những yêu cầu nào cần đáp ứng để vừa đảm bảo hiệu quả diệt gián, vừa an toàn cho sản xuất và đáp ứng yêu cầu Audit? Hãy cùng Hải Triều tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Phun thuốc gián nhà máy là gì?

Phun thuốc gián nhà máy là hoạt động sử dụng hóa chất diệt côn trùng chuyên dụng, được thi công theo quy trình kỹ thuật, nhằm kiểm soát và loại bỏ quần thể gián tại các khu vực sản xuất, kho chứa, khu vực chế biến, nhà ăn ca và khu vực phụ trợ trong nhà máy. Khác với việc phun thuốc dân dụng tại hộ gia đình, phun thuốc gián nhà máy đòi hỏi loại hóa chất được phép sử dụng trong môi trường sản xuất thực phẩm, phương pháp thi công không gây nhiễm chéo vào dây chuyền, và đặc biệt phải có hồ sơ ghi nhận đầy đủ để phục vụ công tác audit.

Tại các nhà máy đã áp dụng HACCP hoặc ISO 22000, phun thuốc gián không còn là công việc mang tính đối phó khi phát hiện gián, mà là một phần trong chương trình kiểm soát dịch hại được lập kế hoạch, thực hiện định kỳ và giám sát bằng dữ liệu cụ thể. Đây là điểm khác biệt căn bản mà nhiều nhà máy chưa nắm rõ khi lựa chọn đơn vị xử lý gián.

HACCP và ISO yêu cầu gì trong việc kiểm soát gián?

HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points) tiếp cận kiểm soát gián dưới góc độ phân tích mối nguy. Gián được xem là tác nhân sinh học có khả năng mang vi sinh vật gây hại, lông, phân và mảnh xác côn trùng vào thực phẩm, do đó kiểm soát dịch hại thường được xếp vào chương trình tiên quyết hỗ trợ cho hệ thống HACCP. Yêu cầu cốt lõi của HACCP đối với kiểm soát gián bao gồm: xác định khu vực có nguy cơ nhiễm gián cao, có biện pháp ngăn ngừa xâm nhập, giám sát định kỳ bằng bẫy hoặc theo dõi mật độ, và có hành động khắc phục khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

ISO 22000 mở rộng hơn, đặt kiểm soát dịch hại trong khuôn khổ hệ thống quản lý an toàn thực phẩm toàn diện, gắn với các chương trình tiên quyết hoạt động và yêu cầu truy xuất nguồn gốc rõ ràng cho từng biện pháp xử lý. Nhà máy áp dụng ISO 22000 cần chứng minh được sự liên kết giữa kế hoạch kiểm soát gián với đánh giá rủi ro tổng thể của toàn hệ thống, không chỉ dừng ở một khu vực riêng lẻ.

Nhìn chung, cả hai tiêu chuẩn đều không quy định cụ thể tần suất phun thuốc hay loại hóa chất bắt buộc, mà tập trung vào việc nhà máy phải chứng minh được kiểm soát gián đang diễn ra có hệ thống, có giám sát, có ghi chép và có khả năng truy vết khi cần.

HACCP và ISO khác nhau ở điểm nào?

Mặc dù đều hướng đến việc kiểm soát rủi ro và nâng cao chất lượng sản phẩm, HACCP và ISO có phạm vi áp dụng cũng như cách tiếp cận khác nhau.

HACCP tập trung vào an toàn thực phẩm

HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points) là hệ thống phân tích mối nguy và xác định các điểm kiểm soát tới hạn trong quá trình sản xuất thực phẩm.

Đối với côn trùng gây hại, HACCP xem gián là một trong những nguồn gây ô nhiễm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn thực phẩm. Vì vậy, doanh nghiệp phải có các biện pháp phòng ngừa, giám sát và xử lý phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm bẩn.

Trong chương trình HACCP, việc phun thuốc gián nhà máy chỉ là một phần của chương trình kiểm soát sinh vật gây hại, không phải là mục tiêu cuối cùng.

ISO xây dựng hệ thống quản lý

Các tiêu chuẩn ISO như ISO 9001, ISO 22000 hay FSSC 22000 chú trọng đến việc doanh nghiệp xây dựng và vận hành một hệ thống quản lý có quy trình rõ ràng, được thực hiện nhất quán và có khả năng cải tiến liên tục.

Đối với công tác kiểm soát gián, ISO thường quan tâm đến:

• Quy trình thực hiện có được ban hành hay không.
• Người phụ trách có được phân công rõ ràng.
• Hồ sơ theo dõi có đầy đủ.
• Các hành động khắc phục có được thực hiện khi phát hiện gián.
• Việc đánh giá hiệu quả sau xử lý.

Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp cần duy trì một hệ thống quản lý côn trùng bài bản, thay vì chỉ xử lý theo tình huống.

Điểm giống nhau

Dù có cách tiếp cận khác nhau, HACCP và ISO đều có những yêu cầu chung:

• Kiểm soát côn trùng một cách chủ động.
• Có kế hoạch kiểm tra định kỳ.
• Có hồ sơ minh chứng.
• Sử dụng hóa chất đúng quy định.
• Giảm thiểu nguy cơ ảnh hưởng đến sản phẩm.
• Liên tục đánh giá và cải tiến chương trình kiểm soát.

Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp hiện nay lựa chọn hợp tác với dịch vụ diệt gián chuyên nghiệp để vừa đảm bảo hiệu quả xử lý, vừa đáp ứng yêu cầu về hồ sơ và quy trình trong các kỳ đánh giá.

Có phải cứ phun thuốc nhiều sẽ đạt Audit?

Câu trả lời là không.

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến tại nhiều nhà máy. Không ít doanh nghiệp cho rằng tăng tần suất phun thuốc sẽ giúp đáp ứng yêu cầu của HACCP hoặc ISO. Tuy nhiên, các chuyên gia đánh giá không căn cứ vào số lần phun thuốc, mà xem xét toàn bộ chương trình kiểm soát gián.

>> Xem thêm: Diệt Gián Đức Cho Nhà Xưởng Bình Dương Hiệu Quả 99% Không Ảnh Hưởng Sản Xuất

Một nhà máy có thể phun thuốc hàng tháng nhưng vẫn bị đánh giá chưa đạt nếu:

• Không xác định được nguyên nhân gián xuất hiện.
• Không có sơ đồ bẫy giám sát.
• Thiếu hồ sơ theo dõi và báo cáo.
• Không đánh giá hiệu quả sau xử lý.
• Hóa chất sử dụng không phù hợp với môi trường sản xuất.
• Không có biện pháp phòng ngừa tái nhiễm.

Ngược lại, một nhà máy có mật độ gián được kiểm soát tốt, có đầy đủ hồ sơ, quy trình rõ ràng và duy trì giám sát định kỳ sẽ có cơ sở chứng minh chương trình kiểm soát sinh vật gây hại đang vận hành hiệu quả.

Nói cách khác, Audit đánh giá năng lực quản lý rủi ro, không đánh giá lượng thuốc đã sử dụng. Vì vậy, mục tiêu của doanh nghiệp không phải là phun càng nhiều càng tốt, mà là xây dựng một hệ thống kiểm soát gián khoa học, phù hợp với đặc thù sản xuất và đáp ứng các yêu cầu của tiêu chuẩn đang áp dụng.

Quy trình phun thuốc gián nhà máy đạt tiêu chuẩn HACCP, ISO

Để đáp ứng đồng thời yêu cầu kỹ thuật và yêu cầu hồ sơ của HACCP, ISO 22000, quy trình xử lý gián tại nhà máy cần được thực hiện theo các bước sau.

Bước 1: Khảo sát miễn phí

Đội kỹ thuật khảo sát trực tiếp toàn bộ khu vực sản xuất, kho chứa nguyên liệu, khu vực đóng gói, nhà ăn ca, khu vực xử lý rác thải và hệ thống thoát nước. Mục tiêu là xác định các điểm trú ẩn tiềm năng của gián như khe tường, hộp điện, gầm máy móc, đường ống kỹ thuật.

Bước 2: Đánh giá mức độ nhiễm

Dựa trên khảo sát, kỹ thuật viên đánh giá mức độ nhiễm gián theo từng khu vực, xác định loài gián hiện diện, và ước tính mật độ để lựa chọn phương án xử lý phù hợp, tránh phun đại trà không cần thiết.

Bước 3: Lập phương án, vẽ sơ đồ

Đây là bước quan trọng để đáp ứng yêu cầu hồ sơ của HACCP và ISO. Sơ đồ bố trí điểm phun, trạm bẫy, tần suất xử lý đề xuất và loại hóa chất sử dụng cho từng khu vực được lập thành văn bản, làm căn cứ đối chiếu trong các đợt audit sau này.

Bước 4: Thi công

Thực hiện phun thuốc theo đúng sơ đồ đã duyệt, ưu tiên các phương pháp ít gây phơi nhiễm hóa chất trực tiếp vào khu vực sản xuất như gel diệt gián, bả sinh học, kết hợp phun tồn lưu tại khu vực không tiếp xúc thực phẩm. Thời gian thi công thường được bố trí ngoài ca sản xuất để không ảnh hưởng đến hoạt động của nhà máy.

Bước 5: Kiểm tra sau xử lý

Sau thi công từ 3 đến 7 ngày, kỹ thuật viên quay lại kiểm tra hiệu quả xử lý, ghi nhận mật độ gián còn lại tại các điểm giám sát, từ đó điều chỉnh phương án nếu cần.

Bước 6: Bảo trì định kỳ

Kiểm soát gián không kết thúc sau một lần xử lý. Nhà máy cần duy trì lịch bảo trì định kỳ, thường theo chu kỳ tháng hoặc quý tùy mức độ rủi ro, kèm theo báo cáo giám sát liên tục để phục vụ hồ sơ audit lâu dài.

Những loại thuốc được sử dụng trong nhà máy thực phẩm

Không phải hóa chất diệt côn trùng nào cũng được phép sử dụng trong môi trường sản xuất thực phẩm. Việc lựa chọn thuốc cần cân nhắc giữa hiệu quả diệt gián và mức độ an toàn với dây chuyền sản xuất.

• Gel diệt gián dạng bả: được đánh giá phù hợp với nhà máy thực phẩm nhờ khả năng đặt tại điểm trú ẩn cụ thể, hạn chế phát tán hóa chất ra môi trường xung quanh.
• Bả sinh học và bẫy dính: sử dụng cho khu vực giám sát mật độ, không cần dừng sản xuất, phù hợp để theo dõi xu hướng gián theo thời gian phục vụ hồ sơ audit.
• Thuốc phun tồn lưu dạng vi hạt: thường chỉ dùng tại khu vực không tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm như hành lang kỹ thuật, khu vực ngoài nhà xưởng, hệ thống thoát nước.

Việc lựa chọn cụ thể loại thuốc nào, nồng độ ra sao cần dựa trên khảo sát thực tế của kỹ thuật viên có chuyên môn, đối chiếu với danh mục hóa chất được phép sử dụng gần khu vực chế biến thực phẩm theo quy định hiện hành, không nên tự ý áp dụng đại trà cho mọi khu vực trong nhà máy.

Vì sao chỉ phun thuốc không thể kiểm soát gián lâu dài?

Gián đức, loài gián phổ biến nhất trong nhà máy thực phẩm, có khả năng sinh sản rất nhanh và ẩn náu sâu trong các khe hở nhỏ mà thuốc phun bề mặt khó tiếp cận. Một đợt phun thuốc, dù thực hiện đúng kỹ thuật, chỉ xử lý được phần cá thể tiếp xúc trực tiếp với hóa chất tại thời điểm đó. Trứng gián nằm trong bọc trứng (ootheca) thường không bị ảnh hưởng bởi thuốc phun bề mặt và sẽ tiếp tục nở sau vài tuần.

Ngoài ra, nếu nguồn thức ăn, độ ẩm và các điểm trú ẩn trong nhà máy không được xử lý triệt để, gián từ khu vực lân cận vẫn có thể xâm nhập trở lại sau một thời gian ngắn. Đây là lý do các chương trình kiểm soát dịch hại đạt chuẩn HACCP, ISO luôn kết hợp phun thuốc với biện pháp quản lý tổng hợp (Integrated Pest Management – IPM), bao gồm cải thiện vệ sinh, bịt kín điểm xâm nhập, quản lý rác thải và giám sát liên tục bằng bẫy.

Những sai lầm khiến nhà máy không đạt Audit dù vẫn phun thuốc

1. Không có hồ sơ giám sát định kỳ, chỉ có hóa đơn phun thuốc mà thiếu dữ liệu mật độ gián theo thời gian.
2. Không có sơ đồ bố trí trạm bẫy, điểm phun, khiến đoàn đánh giá không thể xác minh tính hệ thống của chương trình kiểm soát.
3. Sử dụng đơn vị xử lý không có đủ chứng từ pháp lý về hóa chất, không cung cấp phiếu an toàn hóa chất (MSDS) khi được yêu cầu.
4. Chỉ xử lý khi phát hiện gián, không có kế hoạch phòng ngừa và bảo trì định kỳ.
5. Bỏ qua các khu vực phụ trợ như nhà ăn ca, phòng thay đồ, khu vực rác thải, trong khi đây thường là nơi gián trú ẩn và phát tán vào khu sản xuất chính.
6. Không đào tạo nhân viên nhận biết dấu hiệu gián xâm nhập, dẫn đến phát hiện muộn khi mật độ đã tăng cao.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Phun thuốc gián nhà máy có phải dừng sản xuất không?

Không nhất thiết. Với các khu vực sản xuất chính, kỹ thuật viên thường bố trí thi công ngoài ca sản xuất hoặc sử dụng gel bả, bẫy dính thay vì phun hóa chất trực tiếp, nhờ đó nhà máy vẫn có thể vận hành bình thường.

Bao lâu nên phun thuốc một lần?

Tần suất phù hợp phụ thuộc vào mức độ nhiễm và đặc điểm từng nhà máy, phổ biến là chu kỳ hàng tháng đối với khu vực nguy cơ cao và hàng quý đối với khu vực nguy cơ thấp hơn. Đơn vị xử lý cần khảo sát thực tế trước khi đề xuất tần suất cụ thể, thay vì áp dụng một lịch trình cố định cho mọi nhà máy.

Có ảnh hưởng đến thực phẩm không?

Nếu thi công đúng loại hóa chất được phép sử dụng gần khu vực thực phẩm, đúng vị trí và tuân thủ thời gian cách ly trước khi đưa khu vực vào sản xuất trở lại, nguy cơ ảnh hưởng đến thực phẩm được kiểm soát ở mức thấp. Đây cũng là lý do khu vực tiếp xúc trực tiếp thực phẩm thường ưu tiên gel bả thay vì phun hóa chất.

HACCP có bắt buộc phun thuốc định kỳ không?

HACCP không quy định cứng tần suất phun thuốc cụ thể, mà yêu cầu nhà máy chứng minh có chương trình kiểm soát dịch hại được lập kế hoạch, giám sát và ghi chép đầy đủ. Tần suất xử lý là một phần trong kế hoạch đó, được xây dựng dựa trên đánh giá rủi ro thực tế.

Có cần kết hợp đặt bẫy và giám sát không?

Có. Bẫy dính và trạm giám sát là công cụ để thu thập dữ liệu mật độ gián theo thời gian, phục vụ trực tiếp cho hồ sơ audit và giúp đơn vị xử lý điều chỉnh phương án phun thuốc kịp thời, thay vì chỉ dựa vào quan sát bằng mắt thường.

Hồ sơ nào cần chuẩn bị để phục vụ Audit?

Nhà máy nên lưu trữ hợp đồng dịch vụ, sơ đồ bố trí điểm phun và trạm bẫy, biên bản thi công từng đợt, phiếu an toàn hóa chất (MSDS), báo cáo giám sát mật độ gián theo thời gian và biên bản kiểm tra sau xử lý. Đây là bộ hồ sơ tối thiểu mà đoàn đánh giá HACCP, ISO 22000 thường yêu cầu xem.

Sau khi phun thuốc bao lâu có thể đưa khu vực vào sử dụng?

Thời gian cách ly phụ thuộc vào loại hóa chất và phương pháp thi công, thường dao động từ vài giờ đến một ngày đối với khu vực phun tồn lưu ngoài vùng tiếp xúc thực phẩm. Đơn vị thi công cần thông báo cụ thể thời gian cách ly cho từng khu vực để nhà máy sắp xếp lịch sản xuất phù hợp.

Thông tin công ty

Công Ty Trừ Mối – Côn Trùng Hải Triều có hơn 21 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực kiểm soát côn trùng công nghiệp, hợp tác với nhiều đối tác lớn tại các khu công nghiệp khu vực Bình Dương và các tỉnh lân cận.

Dịch vụ cung cấp:

• Trừ mối, trừ côn trùng, diệt gián (đặc biệt là gián đức), diệt chuột, diệt ruồi, diệt muỗi, diệt kiến, diệt mối, diệt mọt, sát khuẩn.
• Cung cấp thuốc trừ mối, côn trùng chuyên dụng cho nhà máy, kho xưởng, khu công nghiệp.

Nhà máy có nhu cầu khảo sát và tư vấn phương án phun thuốc gián đạt chuẩn HACCP, ISO có thể liên hệ Hải Triều để được khảo sát miễn phí và tư vấn hồ sơ kiểm soát dịch hại phù hợp với yêu cầu audit của từng doanh nghiệp.

Và đừng quên Follow Fanpage Hải Triều – Trừ Mối & Côn Trùng để nhận những thông tin hữu ích và chương trình ưu đãi cực kỳ hời nhé!!!

Kênh Tiktok Hải Triều: https://www.tiktok.com/@haitrieutrumoi

Kênh Youtube Hải Triều: https://www.youtube.com/@haitrieupestcontrol